GOTYK NA DOTYK

Nieprzypadkowo Toruń nazywany jest Krakowem północnej Polski. To tu znajduje się największa (po Krakowie) liczba gotyckich zabytków sztuki i architektury. Toruńska starówka wpisana na Światową Listę Dziedzictwa Kultury UNESCO zachwyca turystów z całego świata. Zaś oficjalnym hasłem promocyjnym Torunia jest „Gotyk na dotyk”.

Toruń założono w średniowieczu (akt nadania praw miejskich pochodzi z 1233 r.), choć nie ulega wątpliwości, że ówczesny Toruń powstał na miejscu pogańskiej osady zwanej Postolsko. Miasto uniknęło w swojej burzliwej historii zniszczeń o totalnym zasięgu, choć wiele średniowiecznych budowli (m.in. kościół św. Mikołaja i zamek krzyżacki) zostało zniszczonych. Wiele zachowanych średniowiecznych zabytków wykonano zgodnie z kanonem gotyckim.

Jednym z argumentów, które zdecydowały o tym, że toruńska starówka została 4 grudnia 1997 r. wpisana na Światową Listę Dziedzictwa UNESCO, był autentyzm średniowiecznego i gotyckiego profilu Torunia. W sporządzonym przez zespół toruńskich naukowców opracowaniu, które stanowiło główną część wniosku o zaliczenie Torunia do grona miejsc dziedzictwa światowego, zaznaczono niezwykłą wagę zachowanej, średniowiecznej i gotyckiej spuścizny.

Najważniejszy okazał się fakt, że w Toruniu zachowało się wiele autentycznych budowli średniowiecznych, które przez historyków uznane zostały za szczytowe osiągnięcia architektury gotyckiej. Toruńskie kościoły i ratusz stanowiły rodzaj wzorca dla średniowiecznych architektów z całej Europy. Co ciekawe, także średniowieczne kamienice stanowią największy i najlepiej zachowany zespół gotyckiej architektury mieszkalnej w Europie północnej.

Dla mediewistów badających dzieje średniowiecza nie do przecenienia jest fakt, iż układ ulic toruńskiej starówki pozostał praktycznie niezmienny od sześciu wieków. Na tej podstawie oparto wiele teorii rozwoju urbanistycznego miast Europy. Zresztą, to historycy toruńskiego Uniwersytetu Mikołaja Kopernika uchodzą za najwybitniejszych specjalistów badających rozwój średniowiecznych miast.

Perłą toruńskiej architektury jest ratusz, który w okresie swojej świetności pełnił rolę „supermarketu”, jak również był siedzibą administracyjnych władz miasta. W czasach potężnej Hanzy, związku miast powiązanych ze sobą gospodarczo i politycznie, Toruń był jednym z najbogatszych miast europejskich. Wisłą przypływały tu nawet pełnomorskie statki – z terenów Rzeszy Niemieckiej, Niderlandów, Szwecji, Francji, Anglii a nawet Hiszpanii.

Korzyści z rozwoju Torunia do połowy XV wieku czerpali Krzyżacy. Z czasem jednak ich podejście do mieszczan stało się dla Torunian nie do przyjęcia. W 1454r. w Toruniu wybuchł bunt przeciwko rycerzom zakonnym. Mieszczanie wypędzili Krzyżaków, a zamek rozebrali. Oddali się we władanie króla polskiego – pod jednym jednak warunkiem: w Toruniu nigdy więcej nie stanie żaden zamek, zaś mieszczanie uzyskają nadzwyczajne przywileje i swobody. Pod panowaniem króla polskiego Toruń przeżywał przez około 200 lat okres swojego największego rozkwitu.

Toruń był w średniowieczu związany z wieloma wydarzeniami o ogromnej wadze i znaczeniu historycznym. Odegrał ważną rolę w chrystianizacji i kolonizacji Prus, był głównym pośrednikiem w hanzeatyckim handlu z Europą wschodnią, był też w tej części Europy najważniejszym ośrodkiem kształtowania się poczucia tożsamości stanowej mieszczaństwa oraz miejscem podpisania Traktatu Toruńskiego w 1466 r.

Potwierdzeniem niezwykłej klasy toruńskiej starówki jest również raport sporządzony przez litewskiego prof. Jonasa Glemzę, który złożył wizytę ekspercką w Toruniu w październiku 1996 r. Wyrażone w nim opinie o materiale nominacyjnym i uwagi o stanie miasta stały się podstawą pozytywnej decyzji Komitetu UNESCO w Neapolu z 4 grudnia 1997 r. Zawarte w raporcie prof. Jonasa Glemzy wnioski są spisem powodów, dla których Toruń stał się własnością kulturową całego świata. Oto niektóre spostrzeżenia raportu prof. Jonasa Glemzy:

• Cenna zabudowa historycznego miasta – średniowieczne kościoły, ratusz – reprezentuje sobą arcydzieła ludzkiego geniuszu twórczego. Spełniają one wymagania średniowiecznego systemu obronnego (mury, bramy, ruiny zamku, położenie Starego i Nowego Miasta).
• W Toruniu znajduje się sześć zabytków klasy „0”, 50 zabytków klasy pierwszej i 270 klasy drugiej.
• Toruń został wpisany na listę siedmiu centrów historycznych Polski.
• W skład nominacji wchodzą Stare i Nowe Miasto (wyraźne przykłady średniowiecznego rozplanowania miasta) oraz ruiny Zamku Krzyżackiego.
• Do kryteriów nominacyjnych zaliczają się: historia średniowiecznego miasta, szczególnie jego idee naukowe i znaczenie miasta dla regionu.
• Toruń jest wspaniałym przykładem średniowiecznego miasta-portu rzecznego w swej historii łączącego Polskę, Niemcy, Prusy, Skandynawię i Litwę.
• W obszarze Starego i Nowego Miasta przetrwały liczne, autentyczne, wartościowe budowle gotyckie, renesansowe i barokowe.
• Toruń posiada także cenny, dwupierścieniowy system fortyfikacji miejskich wzniesiony przez Prusaków – zabytek XIX-wiecznej architektury obronnej.
• Toruń to unikalne wśród miast Związku Hanzeatyckiego miejsce urodzin Mikołaja Kopernika.

Niepowtarzalny gotycki klimat miasta oraz jego bogata historia jest niezwykle istotnym atutem Torunia. Z jednej strony spacer, nawet krótki, po zabytkowej Starówce miasta zapewni państwu niezwykłe wrażenia i odprężenie po wielogodzinnych szkoleniach bądź konferencjach. Z drugiej jest gwarancją na wspaniały i atrakcyjny wypoczynek dla turystów. Szczególnie urokliwa i jedyna w swoim rodzaju jest znana nawet ze światowych mediów nocna panorama miasta.